Soldaki resim 1928 tarihinde alınmış uygulamalı eğitim alıyorlar o günün şartlarnda
eğitimin böylesine yapılabilmesi dikkat çekici.
o Tarihlerde henüz Malatyada Lise yoktur.

Sağdaki resim 15/12/1930 da alınmış Bedenterbiyesi dersi diye kayıt düşülmüş

Kızların ve erkeklerin kıyafetleri ilginç Kızlardan şapkalı ,erkeklerden papyonlu olanlar var

o günün şartlarına göre fertler ne çok fakir nede çok zengin aradaki ferk fazla değil gibi ideal toplum yapısı.
Fotğraftakilerden inşallah hayatta olanlar vardır,olmasa bile çocukları torunları ve ya onların çocukları için tatlı bir hatıra olacak.

MALATYA MUTFAĞI

Necati Güngör

Tahıl ve sebze ağırlıklı  Malatya mutfağı, sağlıklı beslenme yönünden Türkiye’nin ilgi çekici yöre mutfaklarındandır. Tahıl olarak başta buğday, mercimek, fasulye, nohut, mısır tüketimi önde gelir. Buğdaydan çok çeşitli besin maddeleri elde edilir: Buğday unu, ekmekten hamur işlerine, dövmeli yiyeceklere kadar geniş bir alanda değerlendirilir.

Malatya’da ev yemekleri, kadınların ustalığını; çarşı yemekleri de erkek aşçıların ustalığını yansıtır. Çarşı yemekleri, doğrudan et ya da etli sebze yemekleridir. Yöreye özgü kâğıtkebabı, patlıcanlı kâğıtkebabı, tava, güveç, pöçük tavası, etli ekmek, çarşı yemeklerinin başlıcalarıdır. Çarşıda kebapçı dükkânları da yaygındır. Ama bulgurlu ev yemekleri beslenmenin temelidir. On yedinci yüzyılın ilk yarısında Malatya’yı ziyaret eden Evliya Çelebi, bir kır gezmesinde gördüğü kuzu çevirmesinden söz eder. Bir dere kıyısında, suyun akışıyla dönen çarkın, ateş üstündeki kuzuyu çevirdiğini anlatır. Bu da gösteriyor ki, Malatya insanı yemek alanında yaratıcı, buluşçu bir yeteneğe sahip. Kuzu çevirme, kuzu dolması varlıklı kesimin sofrasında yer almıştır. Eski evlerde dövme bakırdan “kuzu tenceresi”, “kuzu tavası” bulunurdu. Yörenin sulak toprakları ve zengin bitki örtüsü Malatya mutfağının çeşitlenmesini sağlamıştır. Doğada kendiliğinden yetişen (hüdai) meyvelerin ve otların bolluğundan başka, sebze ve meyve yetiştiriciliği de mutfağının çeşitlenmesini getirmiştir. Yakın dönemlere kadar yaygın olan hayvancılığın ve süt üretiminin katkılarını da göz ardı  etmemek gerekir.

Kasap dükkânlarında mevsimlere göre, et satışı yapılır: Yazın koyun ve keçi eti, kışınsa daha çok sığır eti tüketilir. Evlerde yemekler yazın yaz sebzeleriyle; kışınsa hem mevsim sebzeleri, hem de yazdan kurutulmuş sebzelerle pişirilir. Orta halli hemen her evde, kış boyunca tüketilmek üzere yazdan kavurma yapılıp tenekelere basılır.

Ağustos, eylül ve ekim ayları, evlerde kış hazırlıklarının yapıldığı bir dönemdir. Dutlar sallanır, pekmez, bastık, kesmece yapılır. Tarhana yapılıp kurutulur. Domates ve erik salçaları yapılır. Biber, patlıcan, salatalık, pirpirim, maydanoz, nane, yarpuz kurutulup saklanır. Hoşaflık hüdai kayısı yarılıp kurutulur. Armut kakı yapılır. Buğday kaynatılıp damlarda kurutularak değirmen hazırlıkları yapılır. Yazdan peynir alınıp salamura yapılarak küplere basılır ve serin ortamlarda saklanır. Yeşil domates, biber, patlıcan, salatalık, taze fasulye, pirpirim turşuları kurulur. Yemeklerde kullanılmak üzere aşyağı eritilip küpe basılır. Kayısı, erik, kavun, çilek, vişne, kızılcık reçelleri yapılıp kavanozlara doldurulur. Kaynatılıp kurutulan buğday daha çok gece serinliklerinde ayıklanır. Sonbahar değirmen mevsimidir aynı zamanda. Birçok ev, ununu, bulgur çeşitlerini değirmende öğütür; kimileri de arastadan hazır alır. Öğütülen unun önemli bir bölümü evlerde tandır ekmeği, yufka yapımında kullanılır; erişte ve şehriye dökülür. Evlerde baklava açan, kurabiye yapan becerikli hanımlar kuşağı sayıca azalsa da, sık sık börek yapılan evler vardır. Ancak damak zevki gelişmiş eski kuşak insanlarının eseri olan tereyağlı suböreğine rastlamak artık kolay değil.

Yemeğin yanı sıra yenilen ekmeğin tüketimi “fazla” denilecek boyuttadır. Bulgur yemekleri bile ekmek eşliğinde yenir. Günümüzde çarşı fırınlarından ekmek alma alışkanlığı her ev için geçerlidir. Çarşı fırınlarında yapılan ekmekler çeşitlenmiştir. Ekmeğin yanı sıra fırınlarda pasta, börek, poğaça, açma da yapılıp satılmaktadır. 1980 sonrasındaki değişen koşullar gereği, eskinin odun fırınları yerlerini, elektrik ya da doğalgazla ısıtılan fırınlara bırakmıştır. Evlerdeki yer ocakları, maltızlar, gazocakları, odun sobaları olası ki yeni kuşakların anımsamadığı araçlardır. Likit ve doğalgaz kullanımı yaygınlaşmıştır. Odun ateşiyle yemek pişirme, kırsal yörelerde rastlanan bir olgudur.

Yaz mevsimi boyunca hemen her evde biber kızartılır: Kızartılmış biberlerin üzerine domates sosu dökülür, yumurta kırılır. Kabak, patlıcan, yeşil fasulye kavurmaları yapılır. Karnıyarık, bıldik (küçük domates) dolması, kabak dolması, elmalı, ayvalı, soğan soslu sarma köfteleri en çok pişirilen yaz yemekleridir. Çoğu kimse için pilav başlı başına bir yemektir. Domatesli, sade, mercimekli, şehriyeli, mercimekli ve şehriyeli, kara mercimekli bulgur pilavı çeşitlerine yaz boyunca rastlanır. Bu yemeklerin yanı sıra sofrada közlenmiş biber, salatalık ya da pirpirim cacığı, ayran yer alır. Kışın da marul göbeğinden cacık yapılır.

Malatya yöresinde, yemeklerin üzerine tatlı yemek alışılmış bir durum değildir. Onun yerine bütün yaz, kavun, karpuz kesilir, üzüm yenir. Bunlar bazen tek başına ya da peynirle ekmeğe katık edilerek övün savulur.

Tatlı daha çok ramazan ayı boyunca ve bayramlarda yenir. Tel kadayıfı, yassı kadayıf, kalbur hurması, peynir helvası, sütlaç, ev baklavası, Malatya yöresinin başlıca tatlı çeşitleridir.

Sabah kahvaltısında çorba içen, akşamdan kalma pilavı kaşıklayan insanlar kuşağı artık hayatta değil. Son yarım yüzyılın insanları için kahvaltı demek, çay eşliğinde peynir ekmek yemektir. Sabahları  sokaklardan susamlı simit satıcıları geçer. Bir simit, bir de çayla kahvaltı yapan kent insanlarına da rastlanır. Evlerde kurulan kahvaltı sofralarındaysa, yöreye özgü peynirin yanı sıra siyah zeytin, reçel, yağda pişirilmiş yumurta, çökelek, pekmez, tereyağı, salatalık, domates mutlaka olur. Kış aylarında bunlara kavurma, sucuk, bal da eklenir.

Zeytinyağı Malatya mutfağında da kullanılır; ama Malatya mutfağının zeytinyağlılar listesi zayıftır. Sebze yemeklerini zeytinyağıyla pişirme yaygın bir alışkanlığa dönüşmemiştir. Onun yerine tereyağı ve et yağı tüketimi yaygındır. Eski kuşak insanları, yağsız et veren kasapları uyarırlardı. Yemeğe ayrıca yağ koymamak için etin yağlı olmasını, özellikle kuyrukyağı konulmasını isterlerdi. Yağsız et yalnızca, bulgur köfteleri yapılacağı zaman alınırdı. Yağlı et, bulguru dağıtmasın diye. Kimyasal katkılı bitkisel yağlar ilk çıktığı dönemlerde (ellili, altmışlı yıllar) önce halk arasında yadırganmış, ancak ucuz olması nedeniyle yoksul kesimlerce benimsenmiştir. Aşyağı denilen tuzlu tereyağı ile kuyrukyağı mutfakların ana malzemesi olmuştur her zaman. (Günümüzde onkoloji uzmanları kansere karşı önlem olarak bu yağların tüketilmesini önermektedir.)

Varlıklı evlerin mutfaklarında pişen yemeklerde yağ ve salça önemli iki lezzet kaynağıdır her zaman. Ne var ki o yağlı yemekleri yiyen insanlar büyük bir devinim içindeydi. Araçlara binme alışkanlıkları yoktu. Her gün birkaç saat yol yürürlerdi. Birçok işi bedenen yaparlardı. Tarlada, bahçede çalışır, yük taşır, odun keser, ağaçlara, damlara çıkıp inerlerdi. Çamaşırlar elde yıkanır, köpüçlenirdi. Kısacası sonsuz bir devinim içindeydi Malatya insanı. Zamanımızda bu hareketlilik, dolayısıyla kalori yakma olanağı alt düzeylere inmiştir denilebilir.

Beslenmedeki bir yanlış alışkanlık da, özellikle yaz mevsiminde kızartmaların sıkça yapılıp tüketilmesidir. Biber kızartması, patlıcan kızartması, patates kızartması, et kızartması, hamur kızartmaları her mutfakta yapılır. Yağda kızartılmış yiyeceklerin daha lezzetli olması, bilinçsiz bir beslenmeye yol açar.

Buna karşılık Malatya’nın beslenme piramidinin tabanının tahıllardan oluşması olumlu bir özelliktir. Bulgur çeşitlerinden oldukça sağlıklı bir mutfak yaratılmıştır. Et daha çok, varlıklı mutfakların malzemesi olagelmiştir. Özellikle  uzun yokluk ve yoksulluk yıllarında birçok aile, doğadan topladığı otlarla, yapraklarla, meyvelerle, sebzelerle bulguru birleştirerek lezzetler yaratma peşine düşmüştür. Yaprak çeşitlerine sarılmış bulgur köftelerine soğanla, sade yağla, yoğurtla, erik ve domates salçalarıyla lezzet verilmiştir. Bulgurla yapılan köftelerden bazıları: Sıkma köftesi ki, yine birkaç çeşidi olur. Ekşili köfte, hırçikli köfte, patlıcanlı köfte, kabaklı köfte, pat köfte, ıspanaklı dolma köftesi, analı kızlı, lahana sarması, tevek sarması, ayva yaprağı sarması, kiraz yaprağı sarması, dut yaprağı sarması, fasulye yaprağı sarması, elma yaprağı sarması, ayranlı köfte, yumurtalı köfte, salçalı köfte vb. İçli köfte, kıyma dolması biçiminde hazırlanmaz; tersine maydanoz, soğan, ıspanak, haşhaş, ceviz, keten tohumuyla dengeli bir besin maddesi yapılır. Hiç et kullanılmadan kotarılan içli köfte çeşitleri vardır. Malatya üzerine araştırmalar yapan Mustafa Kuşçuoğlu, sekseni aşkın bulgur yemeği çeşitleri saptamıştır. Malatya mutfağına özgü pilav çeşitleri de bir zenginlik göstergesidir. Pirinç pilavı, şehriyeli ve şehriyesiz olmak üzere iki çeşittir. Şehriye sevilen garnitürdür. Bulgur pilavlarında da kullanılır. Çekilmiş ve çekilmemiş mercimek kadar, nohut da pilavlara değişik tatlar katar. Kışın, kurutulmuş baklayla da bulgur pilavı pişirilir. Pilavda kemikli parça  et kullanıldığı da olur. Yazın domates, kışın salça kullanımı oldukça yaygındır. Yine kış aylarında ev yapımı erişte pilavı pişirilir.

Buna karşılık makarna tüketiminin yaygın olduğu söylenemez. Yerli üretim olmayan ürünlere Malatyalı biraz kuşkuyla, biraz da küçümseyerek bakma alışkanlığındadır. Peynir helvası denilince akan sular durur da, irmik katılarak yapılan höşmerimi yadırgar. Yerli ıspanağın çıkmasını haftalarca bekler ama, pazarda satılan Çukurova ıspanağına gönül indirmez. Kendine özgü aroması olan Malatya peynirini, rokfor peynirine tercih eder.

Eskiden, nar gibi kızarmış, çörekotuyla kokulandırılmış çarşı ekmeği dururken, somuna da gönül indirilmezdi Malatya’da. Yirminci yüzyılın başında, çarşıda erkekler tarafından yapılan tandır ekmeğini, zamanla evlere gömülen tandırlarda kadınlar pişirmeye başlamış; kadınlar arasında ekmekçilik bir zanaat haline gelmiştir. Günümüzdeyse, tandır ekmeği pişirebilen kadın sayısı “yok” denilecek kadar azdır.

Malatya mutfağında sakatat yemekleri de yer alır. “Kelle-paça”, “karın-bumbar”  sevilerek yenilen yemeklerdir. Ancak hazırlaması uzun sürdüğü  için sıkça yapılmaz. Yılda bir ya da iki kez pişirilir. Kaburga dolması, kuzu dolması, daha çok eski kuşakların damak zevkine hitap eden yemeklerdi.

Günümüzde geleneksel yemek fırınlarının sayısının artmış olması olumlu bir göstergedir. Ancak market reyonlarından “hazır kıyma” alma alışkanlığı  için aynı olumlu not verilemez. Bu alışkanlık, taze ve göz önünde hazırlanan kıyma alabilme olanağını ortadan kaldırır.

Eskiden bahçe sahibi insanlar çarşı pazara günlük yoğurt getirip satarlardı yakın yörelerden. Kaymağı kalın, koyun yoğurtları öncelikle satılır, inek sütünden yapılmış yoğurtlar biraz güç alıcı bulurdu. Birçok aile çarşıdan alınmış yoğurda da güvenmez, kendileri evde süt kaynatarak yaparlardı. Bugünse marketlerde satılan kimyasal katkılı yoğurtlar alınıyor. Bu durum, damak zevkiyle birlikte, besin seçimindeki titizliğin de terk edildiğini gösteriyor.

Malatya’da yetişip de başka yörelerde rastlanmayan bazı ürünler de var: Kaya armudu, limon armudu, şamşeftalisi, beyarmudu, hasanbey aşısı kayısı, köpük bastığı, karlık balı, kâğıtkebabı, erik salçası, karanfilli bademli kayısı reçeli, bademşekeri gibi. Bir adı da “Gelelli kebabı” olan domatesli kebabı ne yazık ki günümüzde yapan ustalar kalmadı ve bu yemek, unutulan lezzetler listesine yazıldı. Kulak çorbasına, kaburga dolmasına başka yörelerin mutfaklarında da rastlanmaktadır. Ancak kullanılan malzemenin niteliği ve hazırlama biçimi açılarından, bu yiyeceklerin Malatya mutfağına özgü lezzetler olduğunu ileri sürmek yanlış olmaz.

Malatya mutfağının kış yemekleriyse, ayrıca zengin bir sofra oluşturur. Pirinçle ya da bulgurla yapılan lahana köftesi (yerel söyleyişle nahna küftesi), mercimekli, ıspanaklı ekşili köfte, külah dolması, tiritli köfte, pirinç ve mercimekle yapılan irinti çorbası, patates tiridi, etli pırasa, kuru fasulye, ıspanak kavurması, ıspanaklı muhlama, yerelması, etli bamya, kavurmalı yumurta sıkça yenilen yemeklerdir.

Baharda yabani pepeguş  (kuşekmeği, belki radika) otu, soğan ve erik salçasıyla yapılan salata, biraz da pastoral yaşamın özlemini yansıtır. Haşlanmış patates ve samutla (salamura dereotuyla) yapılan “patates ufalaması” yaygın bir yiyecektir. Yine baharda, körpe ısırgan otları toplanarak kavurması yapılır. Nisan mayıs aylarında kırsal yörelerden getirilen domalan (yer mantarı) yemeği yapılır. Pancar pazısından kavurma yapmak için sonbaharı beklemek gerekir. Pancarın kendisi de haşlanarak yenir. Ekşiliğini gidersin diye tarhanaya konur. Bahçelerde kendiliğinden yetişen pirpirim (yabani semizotu) bir başka yemek malzemesidir.

Malatya evlerinde bayram sabahları, tiritli, etli bir yemekle pirinç pilavı mutlaka olur. Tiritli, yani soğanlı, salçalı, sulu yemekler; patlıcan, taze fasulye, patates, kuru fasulye gibi malzemelerle yapılır. Onların yerine tiritli bulgur köftesi de olabilir. Ama tereyağı kokan şehriyeli pirinç pilavı bayram sabahlarının vazgeçilmezidir. Yemeğin etle pişirilmesi de vazgeçilmez bir kuraldır. Evde kurban kesilecek olsa bile bayram yemeği için ayrıca et alınır.

İl genelinde düğünler de yemeksiz yapılmaz. Düğün yapılmasa bile, yemekli bir Mevlit okutulur. Kız evladını gelin eden aileler, ertesi hafta, damadın ailesine yemekli bir şölen verir; etli sebze yemekleri, köfteler, pilavlar, börekler, tatlılar çıkarılır. Buna “hafta yemeği” denir. Hacdan dönenler, hacılıklarını, yemekli bir toplantıyla ilan ederler. Cenazesi olan evlere, birkaç gün süreyle komşularınca yemek verilmesi, yörenin eski ve güzel bir geleneğidir. Kimi kırsal yörelerde,  ölü sahipleri, cenazeye katılanlara yemek verir. Bu durumda, başsağlığına gelen kimseler, dayanışma amacıyla yanlarında erzak ya da evcil hayvan getirirler.

Malatya’da içki tüketimi yaygındır. Eskiden Ermenilerce evlerde şarap üretimi yapılırdı. Cumhuriyet döneminde Arapgir üzümünden “Yeşil Malatya Şarabı” adıyla bir içki üretildiğini, yine araştırmacı Kuşçuoğlu’nun saptamalarından öğreniyoruz. Yine yörede, duttan “boğma rakı” üretildiği bilinmektedir. Kent ve kasabalarda içkili restoranlar, ramazan ayı dışında sürekli açıktır. Ancak içki kültürünün yanı sıra özgün bir meze mutfağından söz etmek mümkün değil. İçki, ızgara et, sote, kâğıtkebabı, güveç, tava, çiğköfte, salata, meyve, kuruyemiş eşliğinde içilir. Mevsim koşullarına göre hangisi bulunursa, o tüketilir.

Yöre mutfağında balık yemeklerinin yeri bir önem taşımaz. Zaman zaman çarşı pazarda tatlısu balıkları  (sazan, alabalık) satılır; kış mevsiminde de deniz balıkları satışa sunulur; ancak balık tüketimi halk arasında bir alışkanlık yaratmaz.

Türk kahvesi tüketimi Malatya’da yaygındır. Eski kuşak hanımları çekirdek kahveyi mangal ateşinde kavurur, kahve değirmeninde çeker, cam kavanozlara özenle yerleştirir, bayatlamasın diye içine bir tane de kesme şeker koyarlardı. Habersiz gelecek hatırlı konuklar için mutlaka her evde kahve bulundurulurdu. Çarşıda dibek kahvesi yapıp satan kurukahveciler hep olagelmiştir. Babadan oğula geçerek sürdürülen kurukahvecilik, kahve tüketiminin de sürekliliğini gösterir. Bazı kahve tiryakileri, gittikleri evde bulunmayabilir kaygısıyla kahve kavanozlarını da yanlarında götürürlerdi. Kıtlık yıllarında bile kahve içme keyfinden vazgeçemeyenler, nohut kavurup içtiklerini acı bir anı olarak aktarırlardı.

Şekercilik ilin geleneksel zanaatlarındandır. Malatyalı şekercilerin gerçek badem kullanarak ürettikleri bademşekeri yazık ki, il dışında bilinmiyor, tanınmıyor. Türkiye’nin uluslararası üne sahip şekercileri bile bu nefasette bademşekeri üretmemiştir. Son yıllarda kayısıdan üretilen şekerlemeler, tatlı yiyecekler de söz konusu. Kayısı döneri, kayısı lokumu, kaymaklı kayısı tatlısı bunlardan birkaçı. Kayısı il ekonomisinin lokomotif ürünüdür; ancak buralı insanların yeterli ölçüde kayısı tükettiklerini söylemek güçtür. Kayısı bolluğu daha çok yöre insanın gözünü doyurur. Kışın tüketmek üzere her evde kayısı reçeli yapılır. Yine çoğu evde kış mevsiminde tüketilmek üzere hoşaflık ve çerezlik “kabuk” kurutulur. Buna karşılık taze kayısı tüketimi yaygın değildir.

Mutfak gereçlerinin dövme bakırdan yapıldığı dönemlerde ilde bakırcılık ve kalaycılık  önemli zanaatlardı. Zamanımızda önemi azalmış, dahası tükenişe sürüklenmiş mesleklerdir. Altmışlı yıllara kadar ildeki, su, peynir, turşu küpleri, güveç, tandır üretimi azımsanmayacak düzeydeydi. Bugün önemini yitirmiş bir alandır küpçülük.
Geleneksel Malatya evlerinde yemek, yer sofrasında yenir. Masada yemek yeme alışkanlığı son çeyrek yüzyılda ortaya çıkmıştır denilebilir. Yemek yenilen odanın ortasına önce “sofra bezi” denilen bir örtü serilir. Örtünün ortasına kasnak ya da açılır kapanır bir altlık yerleştirilir. Onun üzerine de bakırdan yapılma kalaylı sini oturtulur. Yemek yiyecek kimseler sininin çevresine otururlar. Sininin üzerine yemek tavası, sahanlar, tabaklar, kâseler, bardaklar, kaşık ve çatallar konur. Yemeğe önce aile büyüğü, ya da orada bulunanların en yaşlısı başlar. Çocuklar sabırsızlıkla yemeğe başlamak isterse aile büyüğü onu uyarır. Ama aile içinde küçüklerin böylesi davranışları genellikle hoş görülür. Sofrada bulunanlar yemeğe besmeleyle başlar. Ağız şapırdatan, döke saça yiyen, önündekini bırakıp başkasının önünden yiyen, ağzında lokma varken konuşan küçükler denetim altında tutulur, uyarılır. Kendi kendine yiyemeyecek kadar küçük olanlara annesi, ablası yedirir. Yemek genellikle sessizlik içinde yenir. Yemeğe saldırmamak kesin bir görgü kuralıdır. Az ve ölçülü yemek, doymadan kalkmak, yaşlı kimselerde alışkanlık halindedir. Ama gençlere bunu önermezler: “Sen gençsin, ye,” tavsiyesinde bulunurlar. Yemekten sonra, çağrılı bulunan konuklar mutlaka yemek duası ederler. Bu dua bir teşekkür anlamı taşır. Sofrayı kız çocukları kurar, yine kız çocukları ya da evin hanımı kaldırır. Yemeğin üzerine kahve, çay içilir. Meyve yenir. Tatlı yenilecekse, yemekle arasına biraz zaman konulduğu olur. Sofrada babadan çok, annenin yönetimi söz konusudur. Erkek konukların çağrılı olduğu sofrada kadınlar yemeğe oturmaktan kaçınabilir. Böyle durumlarda kadınlar için ayrı sofra kurulur. Hatta, çocuklar için de ayrı sofra kurulduğu olur. Ancak çocukların sofrasında bir büyük de bulunur.

İkinci meşrutiyetin  ilanını takiben 1908 Fevzi hoca Askeri ve Mülki ERkanla birarada  Fot:Haşmet Ergün (adnan Işık arş)
Fotoğrafta gayrimüslümlerde mevcut.

Sol Baştaki zat dedem Fadıl Efendi olduğunu tahmin ediyorum.

1926 daEskiden Malatya ya bağlı olan Ağın Beyelması Köyünde doğdu.

Liseyi Malatya da bitirdi.Ankara da Sümerbank Genelmüdürlüğünde          müdürlük görevinde bulundu,Sümerbank Marşı Yarışmasın da birincilik Ödülü Aldı bu marş Erol Sayan Tarafından bestelendi. Resim çalışmaları var İstanbulda yaşıyor.

Mehmet Ergönül ün Seher yeli isimli eserinden.

MALATYA YA MANİLER

Karlıkta balın olam
Kernekte yolun olam
Al Tohmaya at beni
Bir kuru dalın olam.

Mişmişler çiçeklenir
Derdime dert eklenir
Malatya’dan uzakta
Beş yıl nasıl beklenir?

Pirpirimden aş olur
Horata gardaş olur
Yadıma düşer geçmiş
Gözüm dolu yaş olur.

Göğün gözüme değsin
Yeşil yüzüme değsin
Malatya adın geçti .
Şehirler başın eğsin

Anuk kokuyor çorban
Yakışmış yeşil urban
Dalını yele vermez
Ergönül sana kurban.

-Spor
1994 yılında yayınlanmış KERNEK dergisi,Adnan Işık getirdi ve 1946 yılındaki Lefterin Malatyada benimde izlediğim  maçı konu almış
ogünleri anımsadık bende 13 yaşındayım arkadaşlarımla yürüyerek sümer Spor alanına gitmiştik.zihnimizde o maçın izlenimleri silinmemiş
tekrardan yaşadık.63 yıl olmuş.Teşekkürler Adnan Işık.

Vula baba, bu Defter adı da ne oluyu?”, “Yazılacak defter mi bu?”

ve

47 YIL SONRA YENiDEN LEFTER iLE …

Adnan IŞIK’tan bir anı.

Mayıs ayının son haftasına girerken, gazetelerde bir haber: 25 Mayıs 1993 Salı günü, saat 11.00′de, Büyükada’da birtören yapılacak ve Büyükşehir Belediyesi’nin aldığı gerçekten kadirşinas bir kararla, Büyükada’daki eski Palamut Sookağı’na, Fenerbahçeli Lefter Sokağı adı verilecek … miş.

Anılan tarihte, Kadıköy’den 8.50 vaapuru ile Ada’ya gidiyorum. Vapurda da, sanki bir zaman tünelinde gibiiyim. Mavi deniz ve sakin dalgalar, beni 1 946 yılının sonbaharına götüürüyor.

Orta birde ikinci senemi okuyorum. Diyarbakır Muhteliti-karması Maalatya’da. Diyarbakırlılar gelmeden, “Defter” diye birisinin adı geldi. Dedikodu da başladı: “Vula baba, bu Defter adı da ne oluyu?”, “Yazıılacak defter mi bu?”

Maç Sümerspor sahasında. Maalatya karmasında Kaleci ibrahim,

• Ayı Nevzat, Kasap Avni, Tuluk Nedim, Gıllı Vahap, Kelgür Memet gibi futbolcuların yanında Hamido, kardeşi ibo (istanbulspor, BJK), Sarı Osman, Musa, Adanalı Musstafa, Firüzan da var.

Maç başladı. Ve Malatyalılar, “Defter”i tanımaya başladılar. Neyse ki Defter değil, Lefter’miş bu futbollcunun adı. Kısa boylu, esmer, asker traşlı bir delika.nlı. Böyle futbolcu dostlar başına mı desem? Topu ayağına aldı mı, bizimkileri duman ediyor, tozumuzu atıyor. Bir defasında topu ayağına aldı, süratle kendi kalesine doğru gidiyor. Bizimkiler (yani Malatyalı futbolcular), kalecimiz hariç, hepsi Lefter’in peşinde, Diyarbakır kalesine doğru koşuyorlar. Biz Malatyalı seyirciler de; “Bu adamda akıl yok’ diyoruz.

‘Vula baba, futbolcu olan topu kendi kalesine götürür mü?’

Aman .. Aman! .. O da ne? .. Lefter topun üstüne bastı, süratle geri döndü, bomboş bizim kaleye doğru gidiyor. On oyuncumuz peşinde ama, tutabilene aşkolsun .. Üçüncü golü de yiyoruz.

Yani Lefter, daha sonraları ‘Verin Lefter’e, yazsın deftere‘ sloganının ilk talimlerini, Malatya’da vizyona çıkarıyor.

Arkasından; görmediğimiz çalımlar, stoplar, şutlar seyrediyoruz. Ve de 4-2 yeniliyoruz. 3 veya 4 golün hepsi de Lefter’den …

Ertesi gün sokakta, kahvede, okullda, çarşıda, pazarda sadece Lefter konuşuluyor.

istanbul’da, Taksim takımında futtboloynamış, askerliği nedeniyle Diyarbakır’ daymış .. mış … mış … Malatya, günlerce O’nu konuşşmuştu.

Büyükada’ya çıkınca, doğru törenin yapılacağı yere gittim. Görevliler, tören mahallini düzenlemekle meşşguldüler. Baktım, ‘Lefter Abi’ geliiyor: Kendimi tanıttım. Beni çok sıcak karşıladı. O’na 1946 yılını ve yukarıda yazdıklarımı hatırlattım.

Rahmetli Hamido ve kardeşi ibraahim Fendoğlu’nu iyi hatırlıyor. Malatya’daki maçından, rahmetli Özal’ında kendisine bahsettiğin, söyledi

Ben de, çaput topun peşinde koş- : tuğum ve 14 yaş günlerimde büyük bir hayranlıkla izlediğim, bu gerrçekten büyük futbolcu ile bir hatıra fotğrafı çektirdim.

Ayrılırken kucaklaştık, vedalaştık … Bostancı Vapuru’nda dönerken, bu kez de anılar, beni 48′ senesine götürdü. 23 Nisan 1948 Stad, Atiina’nın Panatinaikos Stadı. Sonuç. Türkiye: 3, Yunanistan: 1 … Goller. K. Fikret, Lefter, Şükrü.

Koca stadda bütün YunanlılG’ ağlıyordu. Bir seyirci de, maçtansonra kendini Akropol’den ata.rak  intihar etmişti.

iki gün sonra yapılan Atina-istano.J ˆkarmaları maçını da 5-2 kazanıyorduk ve Lefter bu maçta da i ~ gol atıyordu.

Evet, işte böyle bir Lefter’i, bu onurlu gününde bir Malatyalı olarak herhalde yalnız bırakamazdım.

Değil’mi dostlar?

NECATİ GÜNGÖR YAZDI

TANDIR EKMEĞİ

Necati Güngör

Biliyorum, tandır ekmeği yalnızca Malatya’da yapılan bir ekmek değil; izini sürürseniz, Elazığ’da, Erzincan’da, Erzurum’da, Adıyaman’da ve daha birçok yerde rastlarsınız bu kadim zamanların “mülezzez ve mugaddi” eserine…  Ama ben size, Malatya’da görüp bildiğim, damağımdaki tadı ömrüm oldukça duracak olan ol nan-ı aziz’den söz edeceğim… Başka yörelerde yapılan tandır ekmekleri de bizim oradaki  kadar ustalıkla kotarılmış, özenle pişirilmiş birer lezzet kaynağı mıdır? Ondan emin değilim! Oralarda da unu eleyen, hamuru yoğuran, ekmeği açan, tandıra yapıştırıp pişiren kadınlar, tıpkı bizdekiler gibi öpülesi ellerinin hünerini konuşturur, gözlerinin nurunu akıtır, yüreklerinden birer tutam da sevgi katarlar mıydı ekmeğin içine? İşte orasını hiç bilemem…

Türkler Anadolu’ya geldiklerinde biliyorlar mıydı tandır ekmeği pişirmesini? Yoksa Anadolu’yu yurt edindikten sonra, aynı topraklar üzerinde, aynı yazgıyı paylaştıkları insanlardan mı öğrenmişlerdi? Bu sorunun yanıtı da ayrı bir yazı konusu.

Tandır denilen o tuğladan yapılma dev ocağı Ermeni ustalar yapardı Malatya’da. Kent dışındaki tuğla ocaklarını bazı Ermeni komşularımız işletiyordu. O ocaklarda, yüzyıllardır kullanılagelen topraktan birtakım ev gereçleri üretip satıyorlardı. Su testisi, değişik boylarda turşu, peynir, pekmez küpleri, güveç, saksı, tandır ve daha birçok şey… Bunlardan yalnızca tandırı ısmarlayarak alırdınız. Belli ki, öyle her zaman yapılan bir gereç değildi. Bir düzine tandırı koyacak yer bulamazdınız, her şeyden önce. Bir de alıcısı fazla değildi. Çünkü, her evde bir tandır bulunmazdı. Koca bir mahallede, en varlıklı kimselerin evlerinde tandır olurdu sözgelimi. Onu yerleştirmek için öncelikle geniş bir avlu ya da bahçe gerekirdi. Avlunun ya da bahçenin uygun bir köşesine, “tandırörtmesi” yapılırdı. Tandırörtmesi iki duvarın kesiştiği bir köşe olurdu. Üzeri de, sundurmayı andırır biçimde kapatılırdı. Ekmek pişirme sırasında yağmur, rüzgâr, kar ya da güneş rahatsız etmesin diye düşünülürdü çalışacak olanlar.

Kimin evinde tandır varsa, bunda, konu komşunun da ekmek pişirmeye hakkı olurdu. Tandır sahibi kendi hanesinin ekmeğini düşündüğü kadar, komşuları da hesaba katardı. (Çünkü geçmiş yıllarda,  Türkçemizde, “o, senin sorunun!” diye bir söz yoktu! Sanırım bu söz bize, Amerikan filmlerinde kullanılan dilin çevirisiyle geçti.) Bizler henüz, “komşun aç yatarken…” anlayışını terk etmemiştik.

Tandır ekmeği pişirmenin de bir mevsimi vardı elbet. Örneğin yaz sıcakları bastırdı mı, artık tandırın ateşine kimse dayanamazdı. Hem yaz mevsiminde, fırına gitmek de bir sorun değildi. Her mahallede değilse bile, çarşıya yakın birçok yerde fırın bulabilirdiniz. Kaldı ki, mahalle bakkalları da ekmek satarlardı. Evden burnunuzu çıkarttınız mı, ekmeğin kokusunu alırdınız o saat.

Malatya’da tandırlar, güz mevsimiyle birlikte yanmaya başlardı.

Ah, o güz mevsimleri Malatya’nın! Bolluk ve bereket mevsimi. Bütün evlerde karıncalar gibi çalışılan günler. Bitmez tükenmez kış hazırlıkları… Kışlık odun, kışlık peynir, kışlık zahire, kışlık salça, pekmez, kavurma, kışlık çerez, kışlık ekmek kaygılarıyla süslenen heyecanlı ve mutlu telaşlar… Bulgur kaynatmalar, değirmene kalkmalar, kavurmalıkları denk getirme çabaları, damda bastık, tarhana kurutmalar… Haftalar, aylar süren bütün bu hazırlıklar tamamlandıktan sonra, yorgunluk ve kir atmak için gidilen hamamın verdiği temizlik erinci…

“Değirmene kalkalım, ekmeğimizi pişirelim, ondan sonra da bir güzel hamama gideriz!” yollu sözlerle işlerin sıraya konuluşuna kim bilir kaç kez tanıklık etmişizdir…

Evet, serin günler başlar, kaynatılıp ayıklanmış buğday çuvallarla değirmene taşınır; unu ayrı, inceli kalınlı bulguru ayrı öğütülür, sonra yine bir “naylon araba”ya yükleyerek eve getirilirdi. Ekmek yapılacak un, artık kaç tenekeyse, ölçülüp ayrılırdı baştan. Ötekiler ambara kaldırılırdı.

Ekmekçi kadın o günlerde rağbettedir; yükünü, Beydağı’ndan aşağıya indirmez! Çünkü her gün bir yere çağrılmaktadır. Kışa ekmeksiz girilecek değil ya, ekmekçi kadının nazı cilvesi çekilir, pazarlık bitirilir, gün kararlaştırılırdı.

Bir çalışma günü, on beş, on altı saatten aşağı değildir. O süre içinde iyi organize edilmiş bir ekibin kaç teneke hamuru ekmeğe dönüştüreceği, önceki yılların deneyimiyle bellidir… Ortalamanın üstüne çıkıldığında ekmekçinin çalışma temposu artacağı için mırın kırın eder, surat asar…

Ekmekçi, kimileyin merdanecisini de yanında götürürdü işe. Biri açar, öteki pişirir. Ancak merdaneci, pişirenden daha az ücret alırdı. Ekmekçi iki buçuk alıyorsa, merdaneci iki lira alır. Ekmekçiye üç ekmek bahşiş verilirse, ötekine iki verilir sözgelimi.

Aynı gün içinde en az iki evin ekmeği pişirilirdi. Tabii hamurun miktarına göre. Kalabalık ailelerin ekmeği de, işi de çok olur. Zaman artarsa, tandır konu komşuya bırakılır. Tandır ortak kullanılınca, işler de imece usulüyle görülürdü.

Böylece tandır ekmeği pişirmek bir coşkulu şenlik havasına dönüşürdü komşular arasında. Dayanışma duyguları pekişirdi. Yarenlikler, şakalaşmalar, söz yarıştırmalar, fıkralar gırla giderdi hanımlar arasında. Çeneler işleyince eller ağırlaşırdı bu kez. Ekmeğin sahibi karşı çıkardı buna: “Anam lafa daldınız, eliniz ağırlaştı! Hamur ekşiyecek! Haydi bırakın çeneyi de, işimize bakalım. Geride kaç teneke hamur olduğundan haberiniz var mı?”

Tandırın yakılacağı gece, akşamdan hazırlıklar, işbölümü bir kez daha gözden geçirilirdi. Tandır odunu genellikle gündüzden doldurulurdu. İri kütük parçalarından oluşan meşe odunlarıydı bunlar. Yanı sıra, tutuşturma amaçlı tahtalar, çalı çırpı…

Hamuru yoğuracak kimse çok erken kalmak durumunda olduğu için, akşam ezanından hemen sonra vurur kafayı yastığa, uykusunu almaya çalışırdı. Çoğu kez, uyanamam korkusuyla saati de kurup başucuna koyardı. Eğer kendi evinde saat yoksa, ya da saatine çalmaz diye güvenmiyorsa, komşudan ödünç saat alırdı bir geceliğine.

Kalkma saati iki, iki buçuk, en geç üçtü. Hamurun unu çoktan hazır edilmiştir. Suyu, çeşmeden taşınmıştır. “Teşt” adı verilen dövme bakırdan yoğurma teknesi önceden yıkanmış, pırıl pırıl edilmiş olurdu. Bir de gazlambası elbet. Karanlıkta hamur yoğrulacak değil ya…

Saat çaldığında gün ağarmamıştır henüz. Bir gölge gibi kalkılır, lamba yakılır, iş giysileri kuşanılır: Ayağa şalvar geçirilir, başa çatkı bağlanır… Bu arada ev halkı, hele okula gidecek olan çocuklar uyanmasın diye sessiz olmaya özen gösterilir…

Hamuru yoğuracak kadın, gücü kuvveti yerinde biri olurdu. Ekmek sahibinin evinde böyle bir kimse yoksa, komşularından bu nitelikte birinden rica edilirdi ve genellikle de hamur yoğurmalar o kimsenin görevi olurdu.

Hamur hazırlandıktan sonra, bakır teştten alınır, temiz bir hilatın (yerel dildeki adı hıla’ dır) üzerine konur; üstüne başka bir hilat daha serilir. O güçlü kuvvetli hatun kişi, hilatlara sarılı hamurun üstüne çıkıp topuklarını kuvvetle basa basa yoğurmaya başlardı artık. Toplar, yeniden ayaklar; toplar, yeniden… Bu işlem hamur kıvamını buluncaya dek kadar sürerdi. Sonra hamurun mayası katılır, dinlenmeye, mayalanmaya bırakılır. Maya, bir gün önceden, tanıdık bir ekmek fırınlarından alınmış olurdu.

Bütün iş hamurun mayasındadır. Hamuru kabartır. Maya güzelse, ekmek de güzel olur. Kolay açılır, lezzetli olur. Maya bozuksa, onca hamur, onca emek boşa gidebilir…

(Bu yüzden olacak, tutarsız ya da bozuk davranışlı kimseler için “mayası bozukmuş” derler Malatya’da.)

Mayalanma bir iki saat kadar sürer. Bu arada öbür yardımcı komşular birer ikişer gelmeye başlarlar…

Çoğu hanım kocasının, çocuklarının kahvaltısını vermeden daha, soluğu tandır başında alırlardı. Çünkü herkes bilirdi ki, hamur mayalandıktan sonra fazla bekletilemez. O saat ekşir. Katılaşır. Açılmaya gelmez.

Ekmekçi tandırın ateşini, tuğlanın ısınmasını denetler, her şey onun buyruğunun altında yapılırdı. “Haydi” dediği anda, açılmış hamuru yetiştirmezseniz, ateş boşa yanıyor demekti. İlk teneke doldurulup geldiğinde, hamur tahtaları kurulmuş, “urvalık” sahanları, hamur leğenleri yanlarına konulmuş, merdaneciler, oklavacılar yerlerini almış olurdu. Biri “yumak” alır, iki kişi merdaneler, biri de “son ütücü” misali, oklavayla düzeltirdi açılan hamurları, biraz daha inceltirdi. Sac yufkasından daha kalınca olurdu tandır yufkası. Çapı ondan daha küçük…  Ama sac yufkası kadar da düzgün olmalıydı.

Gün ağarmaya başladığında pişen ilk ekmeklerin kokusu yayılırdı çevreye. Okula gidecek çocukların kahvaltı sofrasına taze, misk kokulu ekmekler yetiştirilirdi.

İkide bir, ateş öbeğiyle dolu tandıra yarı beline kadar eğilen, kolunu içine sokup kâh hamur yapıştıran, kâh pişenleri maşa yardımıyla alan ekmekçi kadın sanki bir “cenk” kıyafetine bürünmüş gibidir. Ayağında iş şalvarı, sırtında mintan, kolunda parmaklarının üstüne kadar uzanan kolçak, başında yalnızca gözlerini açıkta bırakan tülbendi sarılı, alnında çatkı bağlı…

Oklavacının düzelttiği yufkalar ters çevrilmiş bir sinin üzerine konur; ekmekçi, hızla elini çörek tasına daldırır, yufkanın yüzüne sıvar, o hızla kaptığı gibi tandırın kızgın cidarına yapıştırıverirdi. Bu işlem, bu hız, eni konu bir ustalık, bir deneyim isterdi kuşkusuz. Öyle herkesin üstesinden gelebileceği bir beceri olmamalı ki, ekmekçi kadın sayısı koca Malatya’da parmakla gösterilecek kadar azdı. Sonra pişen ekmeği tandırdan, yani ateşin içinden çekip almak da küçümsenir bir iş olmasa gerekti. Tandırın duvarına yapışan ekmek piştikçe uçları kalkmaya başlar, ısıyı aldıkça uçlar ortasına doğru kapanır. Hem ekmek iyice, çıtır kıvamında pişecek, hem de ateşe düşmesine ramak kala çekip alacaksın!

Tandırdan taze taze  çıkan ekmekler misk gibi çörek kokulu olur. Rayihası iştah açar. Taze ekmeğin arasına peynir koyup demli bir çay eşliğinde yemenin keyfiyse başkadır. Ekmek tazeyken ipeksi bir yumuşaklıktadır. Pişmiş ama, tam kurumamıştır sanki. Bu nedenle, taze ekmekler üst üste konulmaz, nemi iyice uçsun diye birkaç temiz hilat üzerinde sergi gibi yayılır. Ya da tandırın başında bir süre daha bekletilir, kuruması sağlanır. İyice kurumalı ki, küflenmeden aylarca kalabilsin.

Bir uçtan hamur taşınır sürekli. “Haydi anam, biraz daha çabuk” şevklendirmesiyle merdaneciler hızlandırılır. Bazen iki merdaneci bile yetişemez gayretli bir ekmekçinin hızına. O, bir yandan tandırın ateşini, pişen ekmekleri kollarken, bir yandan da merdanecileri, yufka yetiştirmeleri için sıkıştırır. Ekmek sahibiyse, bir yandan hamuru denetler, boşalan leğenleri doldurur, bir yandan yeni odun taşır tandıra, öte yandan çalışanlar için çıkaracağı yemeğin telaşını yaşar.

Bu arada “bilik” için ayrı bir hamur yoğrulur. Genellikle sadesi yapılır. Ama varlıklı variyetli evler biliğin hamuruna kuyruk yağı kıyması koyarlar. Eğer önceden kavurma yapılıp da tenekeye basılmışsa, kavurmadan artan yağlar eritilir, kıkırdağını (eriyen yağın geride bıraktığı tortu) hamura katarlar. Bilik, bir tür tuzlu çörektir. Parmak kalınlığında, on beş, yirmi santim çapında ve yuvarlak. Üzerine çırpılmış yumurtayla karışık susam ve çörekotu sürülür. Ayrıca aşık kemiğiyle nakış yapılır. (Paça pişirildiğinde, aşık kemiği bu iş için özel olarak saklanır.) Bilik, tandır ekmeği kadar dayanıklı değildir. Birkaç gün içinde tüketilmezse küflenir. Onun için olabildiğince çabuk tüketilir. Özellikle sabahları ısıtılmış yağlı bilik çayla iyi gider.

Öğlen saatlerine doğru, hamurun kaç sularında biteceği aşağı yukarı belli olur.

Eğer işler ağır yürüyorsa, ekmek sahibini bir kaygıdır alırdı! Olur ya, merdanecilerden biri su koyverir, işi yarım bırakır, bir bahaneyle kalkıp giderse, onun yerini alacak, başka komşulara başvurulurdu hemen. Hamurun ekşimesine kimsenin gönlü razı olmaz; o an, kimin zamanı uygunsa, kolları sıvayıp, tahtanın başına geçerdi. Bugün kendi yardım ederse komşusuna, bilirdi ki yarın da o, kendisinin işine koşacaktır…

Kimileyin tasarlanan zamandan önce biterdi hamur. Tandır ateşinin boşa gitmesini kimseler istemezdi. Hemen komşulara haber iletilir. Bir miktar bilik hamuru hazırlaması söylenir. Yine elbirliğiyle, kim istiyorsa ona, malzemesi eksikse o dahi karşılanarak, birkaç günlük bilik yapması sağlanırdı. Böylece tandırın ateşi boşu boşuna yanıp geçmemiş olurdu.

Kimileyin, tandır ateşinde aş da hazırlanırdı. Patlıcan, biber közlenir, kızgın küle patates ya da pancar gömülür. Ayrıca yemek faslıyla zaman yitirmemek için bunlarla öğün savulur. Yemek çıkarmayan ekmek sahipleri de olurdu hani bazen. “Aha önünüzde nur gibi ekmek anam! Karnı acıkan yesin!” diyerek konuyu geçiştirenlere rastlanırdı. Hele söz konusu kimsenin nekesliği bilinen bir durumsa, inadına üzerine varılır, yarı şaka yarı ciddi yemek çıkarması istenirdi: “Anam, açlıktan kollarım kalkmıyor ki, ben bu merdaneyi nasıl kullanayım böyle akşama kadar!”

Taze ekmek ve taze bilik kimselerden esirgenmezdi ama… Okula giden öğlenci çocuğun eline hemen bir bilik tutuşturulurdu sözgelimi. Birine bir konuk gelmişse, hemen taze ekmekten “ikramlık” gönderilir… Yola gidecek kimse varsa yine o gün, yanına yolluk diye ekmek, bilik verilir… Komşuluk hatırına gelip yardım etmiş hanımların evlerine mutlaka  ekmek ya da bilik götürmesi için ısrar edilir… idi.

Ekmekler kuruduktan sonra selelere konulup kilerde ya da “kış damı”nda tavandan sarkıtılan iplere asılırdı. Uzun süre saklanması için yerinin havadar ve rutubetsiz olmasına özen gösterilirdi. Eskinin kerpiç evlerindeki kış damı denilen odalar, hem serindi, hem de rutubetsiz. Ekmeğin sele içinde yükseğe asılmasının bir nedeni yerinin havadar olmasıysa, bir nedeni de, “nan-ı aziz”in ayak basılmayan bir noktada bulundurma kaygısındandı. Kimi evlerde de, kapaklı ahşap ambarlarda saklanırdı ol mübarek…

Kış ayları boyunca, güzden ta bahara kadar, her öğünde birkaç ekmek indirilir seleden, hafifçe su çiseleyerek, uçları işlemeli ak pak hasadan (bir cins patiska) ekmek bohçasına sarılır, öylece sofraya getirilirdi. Ekmek, çiselenmiş suyu emer, yeniden ipeksi bir yumuşaklık kazanır, çocuğundan yaşlısına, herkes kolayca yerdi. Aylarca, tazeliğinden hiçbir şey yitirmezdi. Güzel mayalanmış, ince açılmış, kıvamında pişirilmiş tandır ekmeği ıslatılmadan yenmez miydi? Elbette yenir. Çıtır çıtır, gevrek gevrek, tadı damağında kalarak yerdiniz. Ancak bahar gelip de havalar ısınmaya yüz tuttu mu, ekmeğiniz biraz bayat kokmaya başlardı. Katılaşma belirtileri gösterir. Tadı, başlardaki kadar iştah açıcı olmaz. Bu haliyle de yerdiniz ama, bu kez bir gün önce bitsin, daha fazla bayatlamasın diye…

İşin gerçeği, o birkaç teneke dolusu undan yapılan tandır ekmeği kış boyunca üç öğün sofranızdaki yerini almıştır. Sizi fırıncıya muhtaç etmemiştir. Fırıncıya vereceğiniz ekmek parası cebinizde kalmıştır. Karlı, fırtınalı kış günlerinde ekmek almak için evden çıkmak zorunda kalmamışsınızdır!

Bana öyle geliyor ki, yüzlerce, yüzlerce yıl öncesinde, yabancı ordular gelip de kenti kuşattığında, surların içinde mahsur kalan halk, ambarlarındaki bu tandır ekmeği sayesinde direnmişlerdir. Kim bilir…

Dünyanın herhangi bir yerinde, böylesine aylarca bayatlamadan durabilen başka bir ekmek türü var mı? Doğrusu bilemiyorum… Bildiğim odur ki, Anadolu coğrafyasında yüzyıllardır yapılıp yenilen bu ekmek günümüzde, futbolcu jargonuyla söylersek,  artık “uzatmaları” oynuyor. Çünkü o eski mahalleler de, eski evler de, eski hatun kişiler de dünyamızdan el ayak çekti birer ikişer…  Çarşı fırınları çoğaldı. Şimdiki zamanın “acib-ül garip”  iki oda bir salon mimarisinde artık kış damı ya da tandır örtmesi hayal bile edilemez. (Edenin de akıl sağlığından kuşku duyulur.) Tandır ekmeği, nostaljik bir tat olarak varlığını sürdürüyor, hepsi o kadar… Birileri fabrikasyon üretimle tandır ekmeği yapıp büyük kentlere kadar ulaştırıyor. Korkarım, gün gelecek, o da olmayacak hayatımızda!

NECATİ GÜNGÖR YAZDI

Kısa biyografi:

Necati Güngör, 1949 yılında Malatya’da doğdu, ilk ve ortaöğrenimini bu kentte tamamladı. Daha sonra İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde okudu. Fakülte öğrenciliği sırasında dergi ve gazetelerde hikâye ve röportajlar yayımlamaya başladı. Necati Güngör’ün ilk hikâye kitabı olan “Yolun Başı”  1973 yılında yayımlandı ve edebiyat çevrelerince ilgiyle karşılandı. İkinci kitabı “Sevgi Ekmektir” ile 1979  Türk Dil Kurumu Hikâye Ödülünü kazandı. Yazarın üçüncü kitabı yine bir hikâyeler toplamıdır: “Bu Sevda Ölmek”. (İlk iki kitabıyla bir arada.)

Bu arada Hürriyet, Cumhuriyet, Milliyet gibi gazetelerde röportajları, dizi yazıları yayımlanan Necati Güngör, Abdi İpekçi ve TJK “yılın röportajcısı” ödülleriyle; Ömer Seyfettin ve Yunus Nadi hikâye ödüllerine değer görüldü.

Güngör’ün kitaplarından bazıları: Hayatımın Yedi Hikâyesi, Unutulmaz Bir Kadın Resmi, İyiler Genç Ölür, Hikâyemde Hayvan Var, Üsküdar’a Gidelim, Bir Taşralının İstanbul Nostaljisi, İstanbul Fotoğrafları, Son Kadınlar, Annem Babam Malatya, Ay Işığında Ceviz Yiyen Ayı, Sessiz Yürek…

Son yıllarda üzerinde çalıştığı “Türk Mutfak Kültürü  YİYECEK İÇECEK SÖZLÜĞÜ” Güngör’ün araştırmacı yönünü göstermektedir. Alanında benzersiz bir çalışma olan bu sözlük, Türk mutfak kültürünün zenginliğinin belgesidir.

Yazarın özgün kitaplarının yanı sıra, İstanbul konulu yapıtları, hikâye antolojileri ve Safiye Ayla’nın Anıları de bulunmaktadır.

Necati Güngör

On dokuzuncu yüzyılın ilk yarısında kurulmaya başlanan şimdiki Malatya’nın mimari geleneği kuşkusuz çok daha eskilere dayanır… Herkesin bildiği olay, Padişah II. Mahmut döneminde, Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın üzerine giden Osmanlı ordusu, bir kışı Eski Malatya’da geçirmiş; kışlık evlerin askerlerce harap edilmesi yüzünden, Malatya halkı, o zamanki adıyla Aspuzu bağlarındaki yazlık evlerine yerleşmek zorunda kalmıştı…

Aspuzu, bugünkü Malatya’nın beşiğidir.

Aspuzulu denilince, Malatya’nın köklü aileleri akla gelirdi. Aspuzulu şehirlidir, asridir, bağ bahçe sahibidir, hanedandır, usul erkân bilen kimselerdir. Aralarında ilim irfan sahibi kimseler vardır. Az konuşur ve gösterişten kaçınırlar. Hayır hasenatı bilirler. Kız alıp verirken, mutlaka aslını neslini sorup soruştururlar. Konaklarda otururlar. Herkesin aile sırları, çoğu zaman evlerinin duvarları arasında kalır. Yiyip içmeleri, çalıp oynamaları bile ağırbaşlılık içinde olur. Sonradan görme olmadıkları için, har vurup harman savurmayı bilmezler.

Aspuzulu her ailenin bir lakabı vardır; herkes onları bu lakaplarıyla tanır, bilir.

Bayramda seyranda öyle herkesin kapısını çalmazlar, ama, kendi kapıları herkese açıktır. Sofraları ganidir.

Çocukluğumuzda şu sözü pek çok kez duymuşuzdur: “Onlar Aspuzulu anam, bizim evlere gönül indirmezler.” Ya da şöyle denirdi: “Biz onların tuz torbası bile olamayız!”

Eski aileler eski teştler gibidir, ne kadar taşsa da dökülmez.

Muteber ailelerin muteberliği zenginliklerinden ileri gelmezdi ama; gözü gönlü tok olmaktı işin esası. Yüce gönüllü olmaktı. Hileye hurdaya, yalana dolana gönül indirmemekti ya da.

Bu özellikleriyle, Malatya’ya özgü bir soyluluk duygusu gelişmişti zamanla.

Malatya toplumsal hayatında zenginle yoksulun buluştuğu ortak nokta ise, en başta Malatya mutfak kültürüydü. Tandır ekmeğinin, Malatya peynirinin, kâğıt kebabının, dolma köftesinin, mercimekli pilavın anlamı her sınıftan insan için aynıydı.

Aspuzulu ailelerin hemen hepsi CHP’li ve İsmet Paşa’cıydı. Birçok evde İsmet Paşa’nın resimleri asılı dururdu. Hemen hepsi, tartışmasız cumhuriyetçi ailelerdi. Bu ailelerde okuyan kızlar sonuna kadar desteklenirdi. Üniversiteye gidebilen çocuklar her ailenin gurur kaynağıydı. Okumak, ilim irfan sahibi olmak, erdem sayılırdı.

Altmışlı yılların ortalarına kadar Malatya’da, siyaset de, ticaret de, Aspuzulu aileler eliyle yapılırdı. Malatya kültürünü onlar biçimlendirirdi. İşyerleri, zanaatlar, çiftlikler, konaklar genellikle babadan oğula geçer, yeni yetişenler, eğer devlet kadrolarında görev almamışlarsa, Malatya’da evlenir, yerleşik bir hayat sürdürürlerdi.

Malatya’ya göç edenler, kentin kültürüne, havasına uyum sağlamak durumundaydı.

Ancak bu göçler, şimdiki gibi dalgalar halinde yaşanmaz, kentin, yeni gelenleri sindirebileceği boyutta olurdu. Yeni gelenler dillerini Malatya şivesine uydurur, kış gelince küplere peynir basar, patlıcanlı tavanın tiryakisi olur, bayram namazlarını Teze Cami’de kılarlardı.

Malatya son yarım yüzyılda iki türlü göç dalgaları yaşadı. Altmışlı, yetmişli yıllar boyunca Malatya’nın yerlisi akın akın büyük kentlere göç etti. Büyük kent olanakları içinde mutlu olacaklarını düşünenler, yüzyıllık, yüz elli yıllık konaklarını, çiftliklerini dükkânlarını terk edip gittiler.

Buna karşılık da Malatya, dışarıdan sürekli göç aldı. Önceleri çevre köy ve ilçelerden gelen nüfusu kent sindiremeye çalışırken, son otuz yılda, uzak yakın bütün Doğu ve Güneydoğu illerinden göç dalgaları aldı.

Sonunda, azınlıkta kalan Malatyalılar, kendilerini var eden kültürü büsbütün yitirmemek için bir dernek çatısı altında toplanma gereğini duydular ki, bu da işin karikatürüdür!

Ancak bu göç alma, yalnızca Malatya’nın başına gelen bir olgu değil. Türkiye’nin birçok ili dışarıdan göç alarak kimliğini, kültürünü yitirme noktasına geldi. En başta İstanbul öyle değil mi? Bugün İstanbul sokaklarında İstanbul Türkçesiyle konuşan insan sayısı o kadar az ki, şaşarsınız!

Buna karşılık, Türkiye’de değişime uğrayan birçok il ve ilçe, aynı zamanda eski kültür değerlerini koruyabildiler. Çünkü oraların insanları, memleketlerinin değerlerine sahip çıkma bilincine sahipti.

Peki ya, Malatya, toplumsal ve kültürel bir erozyonun içinde böylesine tepetaklak olurken, Malatya’yı yönetenler, Malatya’yı oy deposu haline getirenler, Malatya’yı rant kaynağı olarak görenler ne yapıyordu? Malatyalı aydınlar, Malatyalı işadamları, devlet ve siyaset adamları, bilim ve sanat adamları, gazeteciler ne yapıyordu?

Ne yaptıklarını ben size söyleyeyim: Hilton Oteli’nin altın kubbeli salonunda kayısı gecesi düzenleyerek davul zurna eşliğinde “dillan” çekiyor, kâğıtkebabıyla rakı içiyorlardı!

Kimse kusura bakmasın, gerçeğin fotoğrafı budur.

Malatya’da ellili ve altmışlı yıllarda yüksek düzeyde bir politik bilinçlenme söz konusuydu. O yıllarda yetişmiş olanlar iyi bilir: Kışla Caddesi, Babıali Caddesi’ne benzetilirdi. Kitapçı dükkânları, basımevleri, gazeteler, gazete sayfalarında kalem oynatan eski ve yeni kuşaklar, kentin aydınları hep bu çevrede görünürlerdi

Yaşanan göçler, galiba kentin aydınlanma havasını da yok etti.

1960 öncesi, Malatya’nın yoksulluk yıllarıydı. Çoğu insanın üzerinde yamalı elbiseler görürdünüz. Belli semtlerde Verem savaş, sıtma savaş ve trahom dispanserleri vardı. Hatta kentin ilkokullarından biri, yalnızca trahomlu çocukları okuturdu. Çocuklar buralarda hem düzenli tedavi görür, hem de başka okullardaki çocuklara bulaştırılmasın istenirdi.

Malatya’nın yaşamı, siyah beyaz filmler gibi yalın ve içtendi.

Ev yaptırmak isteyenler, evlerini kendileri yaparlardı. Yapı malzemeleri yerlinin yerlisiydi. Toprak eşilip elenir, içine saman karıştırılarak çamur yapılır, bu çamurla da kerpiç dökülürdü. Duvarların içinde kullanılan ahşap, kapı pencere doğramaları, taban tahtaları, tavan direkleri, kakma, hezan, beldireği, çıtalar, merdivenler, hepsi bağda bahçede yetiştirilen ağaçlardan yapılırdı. Demir aksam, yani pencere demiri, kapı kilidi, anahtar, kapı tokmağı, kapı çengeli, kapı kolu,  menteşeler, Malatya’nın çilingir dükkânlarında, demirci pazarında yapılırdı. Sonra ev yapan ustalar vardı. Öyle ustalar ki, planı çizer, temeli atar, duvarları örer, kapı pencere doğramalarını yapar, çatıyı çatar, üzerine kırmızı tuğlaları bizzat dizerler… Böylesine “komple” ustalar vardı. Bir tek camcı gelip camları takardı, o kadar.

Altmışlı yılların ortalarına kadar böyleydi. Sonrasında yaygınlaşan apartmanlaşma salgını, bütün bu yerli yapı ürünlerini, zanaatları ortadan kaldırdı.

Müteahhitlik hizmetleriyse yetmişli yılların eseridir: Sakil apartman karikatürlerinin, zehirli mantar gibi ortalığı sardığı, geleneksel bağdadi evlerin üçer beşer yıkılmaya başladığı süreç!

Yollar açacağım, kendi geliştireceğim diyerek bilinçsizce kent dokusunu yok eden o dönemlerin yerel yöneticilerinin de, bu yok oluştaki vebali ve sorumluluğu büyüktür!

Malatya’da ilk gecekondulaşma ellilerin sonlarına rastlar. Yanılmıyorsam, ilk gecekondu evler Beydağı’nda başladı. İçinde elektrik ve su bulunmayan topraktan yapılma iki oda bir sofa evlerdi bunlar. Çünkü köylerden kente inen birçok gizli işsiz, ancak yolu, suyu elektriği bulunmayan uzak semtlerde ucuz arsa bulabiliyordu. Yerleşik mahallelerde arsa alacak parası yoktu bu kesimin. Gecekondu bölgelerindeki arsa fiyatları, bir lirayla iki buçuk lira arasında olduğunu iyi hatırlıyorum. Beydağı’ndan sonra Boztepe, Gâvur Mezarlığı, Melek Baba, Gâvursini gibi yerlerde ilk gecekondu tipindeki evler ortaya çıkmaya başladı.

O yıllara ilimizde bulunan ve sonradan ünlenecek olan bir mimarın, yani yazar Demirtaş Ceyhun’un  Asya adlı romanı, Malatya’nın bir gecekondu semtinde geçer. Ceyhun sayesinde Malatya’daki ilk gecekondulaşma, edebiyata geçmiştir.

Ellili yıllarda Malatyalılar, kara trenle yolculuk eder, zorunlu olmadıkça da kent dışına çıkmazlardı. Ama, bir gün İstanbul’a gitmek, hemen her Malatyalının düşlerini süslerdi.

Zaten ne olduysa, bu düş yüzünden oldu! Malatya’yı bu düşler bitirdi. Çünkü düşler, göçlere yol açtı! Altmışlı yıllarda trenin yerini otobüsler aldı. Demiryolundan karayoluna geçildi. İstanbul’a gidip gelmek kolaylaştı. Aspuzulular İstanbullu olmaya heves edince, Malatya’nın felaketi başladı.

Eskiden Malatya’da, “papuryolu” ( yani vapur yolu) denilen bir yol vardı: Sivas Caddesi’nin başından başlayıp, Eski Malatya’dan geçip giden yol… İnsanlar bu yolla Sivas’a gider, ordan Samsu’a kadar yol alır, Samsun’da vapura binip İstanbul’a giderlermiş.

Bu yolculuk tabii çok eziyetli olduğu için, kimse kolay kolay il dışına çıkmazmış.

Altmışlı yıllarda yoğunlaşan karayolu taşımacılığı, Aspuzuluyu düşlediği kentlere kolayca ulaştırmış oldu.

Teze Cami’yle bakışan Aksoğanoğlu Hanı’nın önden haftada iki gün İstanbul’a gidip gelen ilk otobüsleri, kimi Malatyalılar yakınına sokularak inceler, bu otobüsle yolculuk edenleri adeta kıskanırlardı.

Malatya’da eski kerpiç evler yıkılıp mahalleler yok olurken, gerçekte yok olan şey, derin bir kent kültürüydü!

Günümüzde tek tük örneği kaldı “bağdadi” tarzda yapılmış evlerin… Betondan, kutu biçimli evler böylesine yaygınlaşmadan önce, yani altmışlı yılların sonlarına kadar, yüzyıllar boyunca bütün kuşaklar o “bağdadi” denilen evlerin duvarları arasındaki zengin dünya içinde doğar, büyür ve yaşlanırlardı. Bir zamanlar öyle insanlar vardı ki, günler, haftalar, aylar boyunca hiç evinden dışarı adım atmaz; bütün gereksinimlerini karşılayacak malzemeyi bu evlerde ellerinin altında bulurlardı. Tabii, eski insanların gereksinimleri, şimdiki kuşaklarınkiyle aynı sayıda değildi. Yani ev denilen mekânlar öylesine bir dünyaydı ki, insanlar gereksinim duydukları şeylerle birlikte sığarlardı buraya. Örneğin, etinden, sütünden, yününden, yumurtasından, gübresinden, gücünden yararlanılan hayvanlar da o evin dünyası içindeydi. Kısaca söylersek, ahırsız, avlusuz, bahçesiz, kuyusuz, artezyensiz ev düşünülemezdi.

Hemen her evde mutlaka at, eşek, koyun, inek, tavuk, kedi ya da köpek beslenirdi. At, şimdinin binek otosuyla aynı anlama gelirdi kuşkusuz. Evin erkeği, ya da erkekleri, ulaşımlarını atla sağlarlardı. Bu nedenle, sokak kapılarının önünde -tabii varlıklı evler için geçerli bu- bir binektaşı bulunurdu. Bugün, o eski evlerin kapı önlerindeki binektaşı örneği kaldı mi, bilemiyorum. Binektaşı, atın sırtına atlarken üzerine basılan bir seki görevini görürdü.

Evlerin birçoğu iki katlıydı ve ikinci katın, dışarıya doğru ve bol ışık alması için geniş pencereli bir “çıkartma”sı olurdu. Çıkartma, yerel bir sözcük. Oturulan salonun ya da odanın bir uzantısı halinde, kapalı bir balkon olarak düşünülebilir. Orası halılar, yastıklarla döşenmiştir ve evin büyükleri orda oturur, sokağı, sokaktan kendilerine gelenleri görürlerdi.

Evin sokak kapısı genellikle çift kanatlı ve oldukça da yüksekti. Kapı, kilidinin dışında, arkadan bir de destek verilerek kapalı tutulurdu. Geniş ve yüksek olmasının nedeni,

yüküyle birlikte at ya da deve gibi hayvanların rahatça geçmesini sağlamak içindi. Ayrıca eski insanların iriyarı kimseler olduklarını, değme kapıdan geçemediklerini de unutmamak gerekir. Eğer evin kendi atları, develeri yoksa bile, konu komşunun ya da gelecek konuklarınki olabilirdi;  bu da kapının büyük tutulması için önemli bir nedendi.

Sokak kapısından girince önce avluya adım atılmış  olurdu. Üst katın ahşap korkuluklu balkonu da bu avluya bakardı. Evin hanımları, sokaktan görülmeyen bu ahşap balkonda oturabilirlerdi. Orada oturur işlerini yaparlar, ya da konuk ağırlarlar… Üst katlar serin ve rüzgâr alan yerler olduğu için genellikle yazlık bölümler olarak düşünülmüştür. Alt katlarda ise,  yer ocaklı  (bir tür şömine) kışlık odalar, kiler, ambar, mutfak gibi bölümler yer alırdı. Kiler ve ambarda, çoğunlukla altı ay, bir yıl yetecek kadar erzak bulunurdu. (Malatya dilindeki adı kışdamı’dır.) Tenekeler dolusu kavurma, küpler dolusu yemeklik tereyağı (yerel deyimle, aşyağı), peynir, turşu, salça, pilavlık, köftelik bulgur çeşitleri, erişte, tarhana, şehriye, yaz aylarında kurutulmuş biber, patlıcan, bamya, yine küplere salamura olarak basılmış üzüm yaprağı (tevek), dereotu (samut) karlı kış günlerinde kullanılmayı beklerlerdi. Yalnızca onlar mı beklerdi? Kavanozlar dolusu gül reçeli, ayva reçeli, elma reçeli, kayısı reçeli, kızılcık reçeli, vişne reçeli, kavun reçeli, sarı erik reçeli, rengârenk gülümserdi dizildikleri raflarda. Yine kış günlerinin enerji kaynağı olan pekmez, dut ve üzüm pestilleri , kesmece, kuru dut, dalında kurutulmuş kara üzüm, gün kurusu, kabuk, çekirdek, ceviziçi,  hoşaflık elma ya da armut kakı sofraya çıkarılacakları günü beklerdi.

Bütün bu erzakı da hiç kuşkunuz olmasın, evin hanımı ya da hanımları yazdan kotarır, hazırlardı.

Bazı evlerin kilerinin içinden küçük bir ark da geçerdi. Temiz bir kaynak suyu, ince bir yoldan sürekli akıp giderken odaya bir serinlik verir, yiyeceklerin korunması için daha elverişli bir hava oluştururdu.

Evlerinin avlusu başlı başına bir dünyaydı: Çevresi kerpiç duvarlarla ya da tahta perdelerle çevrili olurdu avluların. Kimi evlerin avlusu da dikenli çalı dallarıyla çevrilirdi. Evin açık alanıydı ama, dışarıya, yabancı gözlere karşı kapalı bir yerdi. Avlunun orta yerinde mutla bir su kaynağı olurdu. Kuyu, havuz ya da artezyen bir çeşmeydi bu kaynak. Kuyunun ya da havuzun varlığı avlu için aynı zamanda bir serinlik kaynağıydı. Evlerde buzdolabının olmadığı dönemlerde, buralarda meyve ya da yemek saklanır, soğutulurdu. Örneğin havuza bir karpuz atılır, akşam yemeğine kadar soğuması sağlanırdı. Ya da kuyuya bir sepet içinde et sarkıtılır, serinlikte bozulmadan kalırdı öyle. Kuyular mutlaka kapaklı olurdu tabii. Taş, tahta, mermer, demir kapaklar, evdeki çocukların, hatta bazen büyüklerin, kuyuya düşmesini önlemiş olurdu.

Hemen her avluda birkaç ağaç bulunurdu. Bu söğüt, kavak, dut, erik, kayısı ağacı olurdu genellikle, ama mutlaka bir üzüm ağacı da yetiştirilirdi bir köşede. Asma ağacı denilen bu  ağacın yaprakları geniş, gölgesi koyu olduğu için, çardaklara, balkonların önlerine dikilirdi. Hem gölgesinden yararlanılırdı asmanın, hem yaprağından yemek yapılır, hem de, bir torba içine alınan üzüm salkımları orada bozulmadan kış ortasına kadar saklanırdı. Kış gelince torba açılır, içinden salkımlar çıkar, sofralara taşınırdı. Özellikle bu yaz meyvesi, aşeren hamile kadınlar ya da canı üzüm çeken hastalar için bulunmaz bir nimet olurdu! Meyve ağaçlarının dışında, has güller, ortancalar, kasımpatılar, karanfiller, menekşeler de, ev sahibinin zevkini yansıtırdı avlularda.

Yaz aylarında, (nisan ortalarından eylül sonlarına kadar) bütün günlük yaşam avluda geçerdi. Avluda, -hele ayvan ya da çardak varsa oralarda- sabah kahvaltısı yapılır, hem ağaçlarla çiçeklerle iç içe olmanın keyfi yaşanır, hem de kış odalarının ötesinde bir mekân değişikliği yaratılmış olurdu.

Havuzun ya da artezyen çeşmesinin suyuyla bulaşık yıkanır, halı, kilim silinir, çamaşır suyu kaynatılırdı. İçeride, sobanın, yer ocağının isinden, kirinden arındırılırdı bu sularla. Temizlenen halılar, kilimler, kışın yeniden serilmek üzere naftalinlenerek katlanıp kaldırılırdı.

Kimi avluların bir köşesinde, ekmek pişirmek için tandır,  yemek pişirmek için ocak da bulunurdu. Daha sonraları yemekler maltızda, gazocağında pişirilmeye başlandı. Bu ocaklardan çıkan is ve kokuların etrafa yayılıp sinmemesi için avlu en uygun yerdi.

Ayrıca kışlık odunların kırılması, bayramlarda kurban kesilmesi, çocukların oyun oynaması, komşu hanımların bir araya gelip imece usulüyle iş yapmaları, sohbet etmeleri için de uygun yerlerdi.

Altmışlı, yetmişli yıllara kadar avlular aynı zamanda düğün mekânlarıydı. Kendi evinizin avlusu düğün kurmaya, konuk ağırlamaya yeterli değilse, komşu evlerin avluları da sizin sayılırdı! Kendinize en yakın komşunun avlusu derhal emrinize amade olurdu.

Dahası, her evde yaşanan ölüm olaylarında da avlular işe yarardı. Cenaze avlularda yıkanırdı eski evlerde. Yaşlı insanların apartman katlarında yaşamaya tepki göstermelerinin bir nedeni de buydu. Çünkü ölünce, cenazelerinin nerede yıkanacağının kaygısını çekerdi yaşlılar. Hoca gelecek, dualar okunacak, su ısıtılacak, yüzyıllardır alışılagelmiş dini törenle yıkanıp kefenlenecek ve ondan sonra sonsuza kadar yatacağı yere yolcu edilecekti. Sonra Mevlitler okunacak, dualar edilecek, insanlar çağrılıp ağırlanacaklardı. Avlu olmadan nerede yapılacaktı bütün bu törenler?

Bir zamanların yaşlı kuşakları avlulu evlerden çıkıp sefertasına benzeyen evlere sığışmaya karşı çıkarken hiç de haksız değillerdi.

Geleneksel Malatya evlerinde hayat, bir yazıya, bir konuşmaya sığacak türden değil. Düşünün, daha avludan içeri bile giremedik. Kışlık hazırlıkların yapılışı konusuna değinemedik. Kalabalık ailelerdeki yaşam biçimine, çocukların yetiştirilmesine hiç girmedik. Bayramlar, ramazanlar nasıl geçerdi? Ona hiç değinmedik… Varın, onları da siz düşünün…

2009 Yılında da Bizleri biraraya getirerek ,Birlikte görüşme fırsatını verdiler.Hüseyin Bingöl Daveti Kendi Yazlığındaydı

Dr Yusuf Turfand Tuzla Adil restoran da Yemek verdi tuzladaki Yazlığın da ağırladı.

Malatyanın Köklü ailelerinden KARACABEY lerin hayattaki en yaşlı üyesiydi,
1914  yılında Malatya da doğdu4 Mayıs 2009 da istanbul da vefat etti ,Malatya da Tapu Müdürlüğü ve Belediye reis muavinliği yaptı
uzun senelerdir İstanbulda selami çeşmede yaşıyordu.